🌐 Internet qanday ishlaydi?

Bugungi kunda internet kundalik hayotning ajralmas qismiga aylangan. Biz undan xabar almashish, video tomosha qilish, ma’lumot izlash va ko‘plab boshqa ishlar uchun foydalanamiz. Ammo ko‘pchilik internet aslida qanday ishlashini aniq tasavvur qilmaydi.

Oddiy qilib aytganda, internet — bu butun dunyo bo‘ylab bir-biriga ulangan millionlab kompyuterlar va serverlardan tashkil topgan ulkan tarmoqdir. Bu qurilmalar bir-biri bilan maxsus protokollar yordamida aloqa qiladi va ma’lumot almashadi.

Internet aslida nima?

Internet so‘zi inglizcha “interconnected network” — ya’ni “o‘zaro bog‘langan tarmoqlar” iborasidan kelib chiqqan.

Bu tizimda:

• kompyuterlar
• serverlar
• routerlar
• ma’lumot markazlari

bir-biri bilan bog‘lanib, global tarmoqni hosil qiladi.

Masalan, siz telefoningizdan biror saytni ochganingizda, qurilmangiz internet orqali o‘sha sayt joylashgan server bilan bog‘lanadi.

Ma’lumotlar qanday uzatiladi?

Internet orqali yuborilgan ma’lumotlar paketlar deb ataladigan kichik bo‘laklarga bo‘linadi.

Har bir paket ichida:

• yuboruvchi manzil
• qabul qiluvchi manzil
• ma’lumotning bir qismi

joylashadi.

Bu paketlar tarmoq orqali turli yo‘nalishlardan o‘tib, oxir-oqibat manzilga yetib boradi va yana birlashtiriladi.

Bu jarayon TCP/IP protokollari yordamida amalga oshadi. TCP/IP internetda ma’lumot uzatishning asosiy standartidir.

Server nima?

Internetda ko‘plab saytlar va xizmatlar serverlarda joylashgan. Server — bu boshqa kompyuterlarga xizmat ko‘rsatadigan kuchli kompyuter.

Masalan:

• YouTube videolari
• Google qidiruv tizimi
• ijtimoiy tarmoqlar

barchasi yirik serverlarda saqlanadi.

Siz saytga kirganingizda, qurilmangiz serverga so‘rov yuboradi va server sizga kerakli ma’lumotni qaytaradi.

DNS nima va u nima qiladi?

Internetda har bir saytning aslida IP manzili bo‘ladi. Masalan: 142.250.74.14

Bunday raqamlarni eslab qolish qiyin bo‘lgani uchun DNS (Domain Name System) ishlatiladi.

DNS quyidagicha ishlaydi:

1. Siz brauzerga sayt nomini yozasiz (masalan: google.com)
2. DNS server bu nomni IP manzilga aylantiradi
3. Brauzer shu IP orqali serverga ulanadi

Shu sababli biz saytlarni oddiy nom bilan ochishimiz mumkin.

Internet qanday ulanish orqali ishlaydi?

Internetga ulanish bir nechta texnologiyalar orqali amalga oshiriladi:

• optik tolali kabel
• mobil tarmoqlar (4G, 5G)
• Wi-Fi
• sun’iy yo‘ldosh interneti

Ko‘pincha internet ma’lumotlari yer ostidan o‘tgan optik tolali kabellar orqali uzatiladi. Bu kabellar butun dunyo bo‘ylab okeanlar ostidan ham o‘tadi.

Internet qanchalik katta?

Internet doimiy ravishda kengayib borayotgan tizimdir. Bugungi kunda:

• milliardlab qurilmalar internetga ulangan
• millionlab serverlar ishlaydi
• har soniyada juda katta hajmdagi ma’lumot uzatiladi

Shu sababli internet insoniyat tarixidagi eng yirik texnologik infratuzilmalardan biri hisoblanadi.

Xulosa

Internet — bu shunchaki bitta tizim emas, balki butun dunyo bo‘ylab o‘zaro bog‘langan tarmoqlarning ulkan tizimidir. Kompyuterlar, serverlar va routerlar TCP/IP protokollari orqali ma’lumot paketlarini uzatadi, DNS esa sayt nomlarini IP manzillarga aylantirib beradi. Shu murakkab tizim tufayli biz bir necha soniya ichida dunyoning istalgan joyidagi ma’lumotlarga kirish imkoniga ega bo‘lamiz.